به گفته مقامهایی که با ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا و غرب آشنا هستند، از آغاز این جنگ تاکنون دهها تن از مقامهای ارشد ایران و معاونان آنها کشته شدهاند.
این تلفات، به گفته تحلیلگران، زنجیره ارتباطی میان نهادهای نظامی، امنیتی و سیاسی را قطع کرده و باعث شده بخشهایی از حکومت عملا از یکدیگر جدا شوند.
در چنین شرایطی، مقامهای باقیمانده با مشکل جدی در برقراری ارتباط روبهرو هستند. نگرانی از شنود تماسها و رهگیری پیامها توسط آمریکا و اسرائیل باعث شده بسیاری از آنها حتی از تماس تلفنی یا دیدار حضوری خودداری کنند.
بیشتر بخوانید: قالیباف و ذوالقدر، چه کسی با آمریکا حرف میزند؟
این وضعیت، فضایی از سردرگمی و بیاعتمادی ایجاد کرده است. به نوشته نیویورکتایمز، برخی مقامها نمیدانند تصمیمهای کلان در کجا گرفته میشود، یا چه کسی اختیار نهایی را در دست دارد.
این اختلال، خود را در حوزه مذاکرات نیز نشان داده است. به گفته مقامهای آمریکایی، مذاکرهکنندگان ایرانی ممکن است ندانند حکومت تا چه حد آماده امتیاز دادن است، یا حتی برای تصمیمگیری باید به چه مرجعی مراجعه کنند.
جنگ ادامه دارد، حتی بدون هماهنگی کامل
در این میان، برخی ارزیابیها نشان میدهد که با تضعیف ساختار رسمی حکومت، نفوذ نیروهای تندرو در سپاه پاسداران افزایش یافته است.
به گفته مقامهای آمریکایی، این نیروها اکنون نقش پررنگتری در تصمیمگیریها دارند، حتی بیش از ساختار مذهبی که بهطور رسمی در رأس قدرت قرار دارد.
با این حال، مشخص نیست آیا فرد یا گروهی میتواند در چنین شرایطی به توافقی با آمریکا دست پیدا کند یا دیگر بخشهای حکومت را با خود همراه سازد.
بیشتر بخوانید: حذف لاریجانی؛ “قطع زنجیره فرماندهی و کنترل ایدئولوژیک نظام”
با وجود این اختلالها، ساختار نظامی ایران بهطور کامل از کار نیفتاده است. به گفته مقامهای نظامی آمریکا، ایران پیش از جنگ سیستمی غیرمتمرکز ایجاد کرده بود که به فرماندهان محلی اجازه میدهد حتی بدون دستور مستقیم از تهران، درباره حملات تصمیمگیری کنند.
این موضوع باعث شده ایران همچنان قادر به انجام حملات موشکی و پهپادی باشد، از جمله حمله اخیر به یک پایگاه نظامی در عربستان سعودی.
با این حال، به نوشته نیویورکتایمز، این حملات به اندازهای گسترده و هماهنگ نبودهاند که بتوانند برتری نظامی طرف مقابل را به چالش بکشند. برخی مقامهای پیشین آمریکایی معتقدند تضعیف رهبری، توان ایران برای اجرای حملات بزرگتر و هماهنگتر را کاهش داده است.
فشار برای توافق، در میانه بیثباتی
در سوی دیگر، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از آنچه “پیامهای متناقض” از سوی ایران توصیف کرده، ابراز نارضایتی کرده و گفته مذاکرهکنندگان ایرانی “نامعمول” رفتار میکنند.
او همزمان از پیشرفت در مذاکرات سخن گفته، اما تهدید کرده در صورت عدم دستیابی سریع به توافق، دامنه جنگ را گسترش خواهد داد؛ از جمله با هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی ایران.
بیشتر بخوانید: تداوم جنگ و پایداری نظام؛ سپاه پاسداران چگونه مانع انشقاق قدرت شد؟
به نوشته نیویورکتایمز، بخشی از این تناقض در پیامها ممکن است ناشی از همان اختلال در ساختار تصمیمگیری در ایران باشد.
در نهایت، این گزارش تصویری از حکومتی ارائه میدهد که همچنان در حال جنگ است، اما در درون خود با شکاف، سردرگمی و ضعف در هماهنگی مواجه است.
در چنین شرایطی، حتی اگر فرصتی برای مذاکره ایجاد شود، پرسش اصلی این است که آیا ساختار فعلی قدرت در ایران توان رسیدن به یک تصمیم واحد را دارد یا نه.
پاسخ این پرسش، میتواند مسیر ادامه جنگ یا احتمال پایان آن را تعیین کند.
